ದೇಸಾಯಿಗಳ ಅರ್ಧದಿನದ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ: ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಮೆಲುಕು ಹಾಕುವ ಕಥನ…!

ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ: ಈ ವರ್ಷದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋತ್ಸವ ಹಾಗೂ ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ ಆಚರಣೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಈ ದೇಶಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಮೆರಗನ್ನು ತಂದುಕೊಡುವ ಆಚರಣೆಗಳು. ಒಂದು ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಅಮೃತ ಮಹೋತ್ಸವ ಹಾಗೂ ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅವಿಸ್ಮರಣೀಯ ಘಟನೆಯಿಂದ ಅರ್ಧ ದಿನ ಆಚರಣೆ ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ.

ಹೌದು.. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ದೇಸಾಯಿ ಮನೆತನಗಳ ಸುಪರ್ದಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದೇಸಗತಿ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಕೊಡುಗೆ ಆಪಾರ. ಆ ಕಂದಾಯ ಗ್ರಾಮಗಳ ಸುಂಕವನ್ನು ವಸೂಲಿ ಮಾಡಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಸುವ ಹೊಣೆ ಹೊತ್ತಿದ್ದ ದೇಸಾಯಿ ಮನೆತನದವರೇ ಬ್ರಿಟಿಷರ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ತಿರುಗಿಬಿದ್ದಿದ್ದರು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ದೇಸಾಯಿ ಮನೆತನಗಳ ಸುಪರ್ದಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದೇಸಗತಿ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಕೊಡುಗೆ ಆಪಾರ. ಆ ಕಂದಾಯ ಗ್ರಾಮಗಳ ಸುಂಕವನ್ನು ವಸೂಲಿ ಮಾಡಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಸುವ ಹೊಣೆ ಹೊತ್ತಿದ್ದ ದೇಸಾಯಿ ಮನೆತನದವರೇ ಬ್ರಿಟಿಷರ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ತಿರುಗಿಬಿದ್ದಿದ್ದರು.

ತಿಲಕರ ಕರೆಯಂತೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಭಾಗವಾಗಿ ಕಲಘಟಗಿ ತಾಲೂಕಿನ ಬೋಗೇನಾಗರಕೊಪ್ಪ ಗ್ರಾಮದ ವಿರೂಪಾಕ್ಷಪ್ಪ ಅನಂತರಾವ್‌ ದೇಸಾಯಿ ದೇಸಾಯಿ ಮನೆತನದವರೂ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅನುಮಾನಗೊಂಡ ಬ್ರಿಟಿಷರು ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದ್ದರಿಂದ ಗಣೇಶೋತ್ಸವನ್ನು ಅರ್ಧ ದಿನಕ್ಕೇ ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಅದರ ಕುರುಹಾಗಿ ಈಗಲೂ ಈ ಮನೆತನದವರ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ ಅರ್ಧದಿನಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ.

ವಿರೂಪಾಕ್ಷಪ್ಪ ದೇಸಾಯಿ ಊರಿನ ದೇಸಾಯಿ ಮನೆತನದವರು. ಮಂಗಲ ಪಾಂಡೆ ಬಲಿದಾನದಿಂದ ಪ್ರೇರಣೆಗೊಂಡು ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತಾರು ಕಂದಾಯ ಗ್ರಾಮಗಳು ಬರುತ್ತಿದ್ದವು. 1934ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕಲಘಟಗಿ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ವಿಪರೀತ ಬರ. ಹೀಗಾಗಿ ಯಾವ ಗ್ರಾಮಗಳು ಸುಂಕ ಕಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ. ಉಪ್ಪಿಗೂ ಸುಂಕ ವಿಧಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ವಿರೂಪಾಕ್ಷಪ್ಪ ದೇಸಾಯಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಸಿಡಿದೆದ್ದರು. ಆಗ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಅಧಿಕಾರಿ ಹಾಗೂ ದೇಸಾಯಿ ಅವರಿಗೂ ವಾಗ್ವಾದ ನಡೆದಿತ್ತು.

1935ರಲ್ಲಿ ದೇಸಾಯಿಯವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಗಣೇಶನ ಮೂರ್ತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ್ದು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಅಧಿಕಾರಿಯೊಬ್ಬನಿಗೆ ಗೊತ್ತಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಜನರನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವ ಕೆಲಸ ನಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಸಿಟ್ಟುಗೊಂಡ ಆತ ದೇಸಾಯಿ ಅವರ ಮನೆ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದ. ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇಸಾಯಿ ಪೂಜೆ ಬಳಿಕ ಬಂದಿದ್ದ ಜನರಿಗೆಲ್ಲ ಪ್ರಸಾದ ಹಂಚಿ ಊಟಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕೆನ್ನುವಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಪಡೆ ಮನೆಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿತ್ತು. ತಕ್ಷಣವೇ ದೇಸಾಯಿ ಅವರು ವಾಡೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ್ದ ಗಣಪತಿ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಎದುರಿನ ಬಾವಿಯಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡಿ ಹಿಂದುಗಡೆಯ ಬಾಗಿಲಿನ ಮೂಲಕ ಪರಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ ಮಾಡಿದ್ದ ಕುರುಹು ಕೂಡ ಸಿಕ್ಕಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಘಟನೆಯ ನಂತರ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆಯಾಗುವ ಗಣೇಶನನ್ನು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.